Niedobór żelaza może rozwijać się stopniowo i przez długi czas nie powodować wyraźnych dolegliwości. Początkowo łatwo pomylić go z przemęczeniem, stresem, niewyspaniem albo spadkiem kondycji. Z czasem organizm zaczyna jednak coraz wyraźniej sygnalizować, że zapasy tego pierwiastka są zbyt małe.
Żelazo jest potrzebne między innymi do produkcji hemoglobiny, czyli składnika czerwonych krwinek odpowiedzialnego za transport tlenu. Jego niedobór nie zawsze od razu oznacza anemię. Najpierw mogą zmniejszyć się zapasy żelaza, a dopiero później spaść poziom hemoglobiny. Z tego powodu samopoczucie może pogorszyć się jeszcze przed pojawieniem się wyraźnych nieprawidłowości w podstawowej morfologii.
Ciągłe zmęczenie i brak energii
Jednym z najczęściej występujących objawów jest przewlekłe zmęczenie. Osoba z niedoborem żelaza może czuć się osłabiona już po przebudzeniu, mimo odpowiednio długiego snu. Codzienne obowiązki zaczynają wymagać większego wysiłku, a po pracy pojawia się potrzeba położenia się lub krótkiej drzemki.
Zmęczenie wynika między innymi ze zmniejszonej zdolności krwi do dostarczania tlenu do tkanek, zwłaszcza gdy niedobór doprowadził już do niedokrwistości. Typowe są również senność, obniżona wydolność fizyczna oraz trudności z wykonywaniem czynności, które wcześniej nie sprawiały problemu.
Sam brak energii nie przesądza jednak o niedoborze żelaza. Podobne dolegliwości mogą występować przy zaburzeniach pracy tarczycy, infekcjach, niedoborze witaminy B12, problemach ze snem, depresji oraz wielu chorobach przewlekłych. Dlatego objawy powinny być oceniane razem z wynikami badań.
Zadyszka, kołatanie serca i spadek kondycji
Niedobór żelaza można zauważyć podczas wysiłku. Wejście po schodach, szybki spacer albo trening mogą powodować zadyszkę, która wcześniej się nie pojawiała. Część osób odczuwa przyspieszone bicie serca lub kołatanie, ponieważ organizm próbuje skuteczniej dostarczać tlen do narządów.
Niepokojącym sygnałem jest wyraźny spadek kondycji bez zmiany stylu życia. Biegacz może zauważyć wolniejsze tempo przy takim samym odczuwanym wysiłku, a osoba wykonująca pracę fizyczną może potrzebować częstszych przerw. Przy bardziej nasilonej niedokrwistości duszność może występować także przy niewielkiej aktywności.
Ból w klatce piersiowej, duszność w spoczynku, omdlenie lub bardzo szybkie bicie serca wymagają pilnej oceny medycznej. Takich objawów nie należy automatycznie tłumaczyć brakiem żelaza.
Blada skóra, zawroty głowy i uczucie zimna
Przy niedokrwistości skóra może stać się bledsza niż zwykle. Bladość bywa widoczna na twarzy, wewnętrznej stronie dolnych powiek, dziąsłach oraz pod paznokciami. Trudniej ocenić ją u osób, których naturalna karnacja jest bardzo jasna, dlatego nie powinna być jedyną podstawą podejrzeń.
Częstymi dolegliwościami są również bóle i zawroty głowy, uczucie oszołomienia przy szybkim wstawaniu oraz zimne dłonie i stopy. Mogą pojawić się problemy z koncentracją, wolniejsze przyswajanie informacji, rozdrażnienie oraz trudność w utrzymaniu uwagi podczas pracy.
Objawy te mogą nasilać się w okresach większego wysiłku, podczas obfitej miesiączki albo po chorobie. Niektóre osoby zaczynają ograniczać aktywność, nie zdając sobie sprawy, że pogorszenie samopoczucia ma przyczynę zdrowotną.
Wypadanie włosów i zmiany na paznokciach
Niedobór żelaza może wpływać na wygląd włosów i paznokci. Włosy mogą stać się słabsze, bardziej łamliwe i wypadać w większej ilości podczas mycia lub szczotkowania. Wypadanie najczęściej ma charakter rozproszony, co oznacza, że włosy przerzedzają się na całej głowie, a nie tylko w jednym miejscu.
Paznokcie mogą być kruche, cienkie i podatne na rozdwajanie. Przy długo utrzymującym się, nasilonym niedoborze mogą przybrać kształt przypominający łyżeczkę, z zagłębioną środkową częścią płytki. Do możliwych objawów należą także pęknięcia i bolesne nadżerki w kącikach ust.
Wypadanie włosów nie zawsze jest skutkiem braku żelaza. Może mieć związek z hormonami, stresem, niedawną infekcją, gwałtownym odchudzaniem, chorobami skóry głowy lub niewłaściwą pielęgnacją. Przed rozpoczęciem suplementacji warto więc wykonać badania.
Nietypowe zachcianki i zespół niespokojnych nóg
Charakterystycznym, choć nie zawsze występującym objawem jest apetyt na substancje, które nie są jedzeniem. Osoba z niedoborem żelaza może odczuwać potrzebę żucia lodu, papieru, kredy, gliny albo innych niejadalnych produktów. Takie zaburzenie określa się jako łaknienie spaczone.
U części pacjentów pojawia się również zespół niespokojnych nóg. Objawia się on nieprzyjemnym napięciem, mrowieniem lub przymusem poruszania nogami, szczególnie wieczorem i podczas odpoczynku. Ruch przynosi chwilową ulgę, ale dolegliwości mogą utrudniać zasypianie.
Innymi, mniej oczywistymi sygnałami są bolesność języka, zmiana odczuwania smaku, świąd skóry, szumy uszne oraz problemy z przełykaniem. Objawy te nie są charakterystyczne wyłącznie dla niedoboru żelaza, lecz mogą pomóc lekarzowi w ukierunkowaniu diagnostyki.
Jakie badania pomagają wykryć niedobór żelaza?
Podstawowym badaniem jest morfologia krwi. Pozwala ocenić między innymi poziom hemoglobiny, hematokryt, liczbę czerwonych krwinek oraz wskaźniki opisujące ich wielkość i zawartość hemoglobiny. W niedokrwistości z niedoboru żelaza krwinki często stają się mniejsze i bledsze, ale na wczesnym etapie morfologia może jeszcze pozostawać prawidłowa.
Bardzo ważne jest oznaczenie ferrytyny, która pomaga ocenić zapasy żelaza w organizmie. Niski wynik zwykle wskazuje na ich wyczerpanie. Trzeba jednak pamiętać, że ferrytyna jest białkiem reagującym na stan zapalny. Podczas infekcji, choroby przewlekłej lub aktywnego zapalenia jej poziom może być prawidłowy albo podwyższony mimo niedoboru żelaza.
Lekarz może dodatkowo zlecić oznaczenie żelaza, transferryny, wysycenia transferryny, CRP, witaminy B12, kwasu foliowego oraz innych parametrów zależnie od objawów. Wyników nie powinno się interpretować wyłącznie na podstawie zakresu umieszczonego obok badania, ponieważ znaczenie ma wiek, płeć, ciąża, miesiączkowanie, stan zapalny i ogólny stan zdrowia.
Skąd bierze się niedobór żelaza?
Jedną z najczęstszych przyczyn jest utrata krwi. Dotyczy to zwłaszcza kobiet z obfitymi i długimi miesiączkami. Niedobór może rozwinąć się również wskutek krwawienia z przewodu pokarmowego, między innymi przy chorobie wrzodowej, polipach, chorobach jelit albo regularnym stosowaniu niektórych leków przeciwbólowych.
Inne możliwe przyczyny to dieta dostarczająca zbyt mało żelaza, ciąża, okres intensywnego wzrostu, częste oddawanie krwi oraz zaburzone wchłanianie. Problemy z przyswajaniem żelaza mogą pojawiać się na przykład przy celiakii, chorobach zapalnych jelit lub po niektórych operacjach przewodu pokarmowego.
Szczególnej uwagi wymaga niedobór wykryty u mężczyzny albo kobiety po menopauzie. W takich sytuacjach lekarz zazwyczaj szuka źródła przewlekłej utraty krwi, a zależnie od wyników może zalecić dalszą diagnostykę przewodu pokarmowego.
Dlaczego nie warto przyjmować żelaza bez badań?
Suplementacja na własną rękę może opóźnić wykrycie rzeczywistej przyczyny dolegliwości. Zmęczenie, bladość i wypadanie włosów nie zawsze wynikają z braku żelaza, a przyjmowanie dużych dawek bez wskazań może powodować bóle brzucha, nudności, zaparcia i inne działania niepożądane.
Nadmiar żelaza również może być szkodliwy, ponieważ pierwiastek może odkładać się w narządach. Dlatego preparat, jego dawkę oraz długość stosowania najlepiej dobrać na podstawie wyników i zaleceń lekarza.
Samo uzupełnienie zapasów nie rozwiąże problemu, jeżeli niedobór jest skutkiem obfitych miesiączek, krwawienia, celiakii albo innego zaburzenia. Leczenie powinno obejmować również znalezienie przyczyny. Po rozpoczęciu terapii lekarz może zalecić kontrolną morfologię i ferrytynę, aby ocenić reakcję organizmu oraz ustalić, jak długo trzeba kontynuować przyjmowanie preparatu.
Źródło: www.bodystory.pl
